Jak cytować, aby nie zostać posądzonym o plagiat?

Jak cytować, aby nie zostać posądzonym o plagiat?

Aż 40% studentów dopuściło się plagiatu pisząc swoją pracę magisterską lub licencjacką. Posługiwanie się opinią innych osób samo w sobie jest wartościowe. Niemniej jednak niedopuszczalnym jest przypisywanie sobie słów wypowiedzianych przez kogoś innego. Niestety okazuje się, że wciąż wielu z nas nie potrafi dobrze cytować. To wiąże się z tym, że często dopuszczamy się plagiatu, nie mając tego świadomości. Jak cytować, aby nie zostać o niego posądzonym? Wystarczy stosować się do kilku prostych zasad.

Prawo autorskie przewiduje kilka form korzystania z cudzej wiedzy. Przy obecnym, praktycznie nieograniczonym dostępie do informacji niewiele jest utworów, które choćby w jednym akapicie nie odwołują się do innych. Nie ma w tym nic złego. Niektóre podręczniki akademickie są wręcz zbiorem cytatów pozyskanych z różnych źródeł. Istotnym jest jednak, aby właściwie zaznaczyć, że dana myśl nie jest naszego autorstwa.

Biorąc pod uwagę charakter nawiązania do cudzego utworu wyróżnić możemy następujące jego formy:

  1. Utwory samoistne - w przypadku tego typu utworów autor co prawda korzysta z wiedzy będącej częścią dorobku naukowego, ale nie nawiązuje wprost do żadnego dzieła.
  2. Utwory niesamoistne – w przypadku tych utworów autor wprost nawiązuje do cudzego dzieła. Nawiązanie to może nastąpić w formie: a) opracowania cudzego utworu (utwór zależny) b) zapożyczenia (utwór z zapożyczeniami) c) inspiracji (utwór inspirowany) d) cytatu

Skupmy się zatem na rozwinięciu zagadnień istotnych dla tematu tego artykułu. Jak zatem cytować, aby nie zostać posądzonym o plagiat? Jak wynika z powyższego podziału cytat jest formą nawiązania do cudzego utworu. Prawo polskie definiuje go jako „przytoczenie w dziele własnym w całości lub w części utworu, wraz z wymienieniem imienia i nazwiska twórcy oraz źródła”. Prawo cytatu zostało uregulowane w artykule 29, 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Brzmi ono następująco:

Wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym wyjaśnianiem, analizą krytyczną, nauczaniem lub prawami gatunku twórczości.

Prawo polskie jednoznacznie określa warunki jakie musi spełnić cytat. Przede wszystkim należy wiedzieć, że cytatem nie jest:

  • Przytoczenie fragmentu cudzego dzieła bez podania jego źródła oraz twórcy. W konsekwencji odbiorca nie może się zatem zorientować, że dany fragment nie jest autorstwa osoby, której utwór czyta. W takiej sytuacji mówimy o plagiacie, który jest jawnym naruszeniem praw autorskich.
  • Przytoczenie bardzo obszernego fragmentu danego dzieła z dopełnieniem wymogu podania jego autora. Co prawda tego typu sytuacja nie jest plagiatem, ale również stanowi ona przekroczenie granic dopuszczalnego cytowania.

W związku z powyższym plagiatem możemy określić przytaczanie słów, opinii czy wypowiedzi innych osób w sposób, który narusza ich prawa autorskie oraz jest niezgodny z polskim prawem. Jeśli nie chcesz zostać posądzony o plagiat powinieneś stosować się do poniższych zasad, które wskazują na to, jak zgodnie z ustawą oraz nie naruszając interesów i praw autora cytować jego słowa.

  1. Cytowany fragment musi zostać odpowiednio opisany

Rzeczą oczywistą jest, że warunkiem wykorzystania cytatu w swojej publikacji jest podanie jego źródła. Zgodnie z ustawą należy podać imię i nazwisko twórcy oraz źródło (art. 34 pr. aut.). Ustawa co prawda nie wskazuje jednoznacznie w jaki sposób powinniśmy to uczynić. Mówi ona jedynie o wykorzystaniu istniejących możliwości:

„Można korzystać z utworów w granicach dozwolonego użytku pod warunkiem wymienienia imienia i nazwiska twórcy oraz źródła. podanie twórcy i źródła powinno uwzględniać istniejące możliwości.”

Jakie dane powinniśmy zatem uwzględnić w prawidłowo skonstruowanym opisie? Są to przede wszystkim :

  • Nazwisko autora oraz przynajmniej pierwszą literę jego imienia (w ustawie jest mowa o tym, że twórcę należy wymienić „z imienia”).
  • Pełny tytuł cytowanego utworu.
  • Rok wydania, wydawnictwo, a jeśli przytaczany fragment pochodzi z encyklopedii lub słownika także jego wydawcę.
  • Strony, na których znajduje się przytoczony fragment.
  • Jeśli przytoczony fragment pochodzi z gazety lub czasopisma powinniśmy również uwzględnić tytuł periodyku oraz autora artykułu.

Wszystkie podane wyżej informacje należy uwzględnić w przypisach. Nie wystarczy jedynie podać tych danych w bibliografii ponieważ nie jest to zgodne z wymogami ustawy. Czytelnik zapoznając się z bibliografią nie będzie miał bowiem świadomości, które fragmenty są zapożyczone z innej publikacji. W przypadku jednak, gdy korzystamy z dostępnej wiedzy, ale opisujemy ją własnymi słowami i uzupełniamy o własne doświadczenia informacja o tym, że w trakcie pisania publikacji wykorzystano inne dzieła może być uwzględniona tylko w bibliografii. Nie będzie to wówczas uznane za plagiat.

2. Cytowany fragment utworu musi zostać wyraźnie oznaczony

Cytować należy w taki sposób, aby odbiorca tekstu miał pełną świadomość tego, że w danym miejscu przytoczone zostały słowa kogoś innego. Najpopularniejszym sposobem wyróżniania cytatu jest stworzony do tego celu znak interpunkcyjny – „cudzysłów” oraz pochylony krój pisma. Autorzy publikacji stosują także inne zabiegi mające wyróżnić przytaczany tekst – umieszczają go na innym tle, otaczają ramką lub symbolami graficznymi.

3. Cytowanie musi być uzasadnione

Uzasadnieniem tym będzie np. wykorzystanie części utworu w celach dydaktycznych (np. prace magisterskie czy licencjackie) jak i również podane przez ustawodawcę prawo gatunku twórczości. To ostatnie pozwala nam na wykorzystanie cytatu w tekstach komercyjnych np. ofertach (powołując się np. na opinie o danym produkcie, które pojawiły się w innych publikacjach).

4. Cytat powinien pełnić funkcję pomocniczą

Zadaniem cytatu jest wzbogacenie publikacji oraz jej uzupełnienie. Nie może być tak, że to właśnie czyjeś słowa stanowią główny korpus, na którym powstał dany tekst. Nie ma przy tym żadnego formalnego limitu jeśli chodzi o procentową zawartość cytatów w publikacji. Zdarzają się teksty autorskie, które stanowią swoisty zbiór różnych myśli i jednocześnie stanowią one wartościowy twór autorski. Ustawodawca mówi nam jednak, że „przytaczany utwór musi pozostawać w takiej proporcji do wkładu twórczości własnej, aby nie było wątpliwości co do tego, że powstało własne dzieło”.

5. Cytowanie musi spełniać ogólne wymogi dozwolonego użytku

Oznacza to, że cytowanie nie może naruszać normalnego korzystania z utworu lub godzić w słuszne interesy twórcy (art. 35). W praktyce reguluje to sytuację, w której dana osoba wykorzystuje wybiórczo fragmenty cudzej publikacji dla poparcia swojej tezy, pomijając tym samym treści, które mogłyby ją podważyć. Dlatego też przed zacytowaniem jakiejkolwiek osoby należy dobrze zapoznać się z daną publikacją, aby nie okazało się, że wyrwane z kontekstu zdanie znaczy coś zupełnie innego niż pierwotnie zakładaliśmy.

Uwaga! Cytat polega na przytoczeniu cudzego dzieła w formie niezmienionej – niedozwolone jest wprowadzanie zatem jakichkolwiek korekt. Zniekształcając fragment przytaczanego dzieła dopuszczamy się naruszenia praw autorskich (art. 16 pkt 3).

Cytowanie w sposób opisany wyżej jest nieodpłatne i nie wymaga w związku z tym uiszczenia jakiejkolwiek opłaty wynikającej z wykorzystania cudzego dzieła nawet jeśli mówimy o publikacjach komercyjnych, z tytułu których otrzymujemy wynagrodzenie.

Na koniec należy jeszcze powiedzieć, że każdy twór jest chroniony prawem autorskim. W związku z tym powielanie efektów pracy innych osób bez ich zgody, traktowane jest jako przestępstwo. W Ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 4 lutego 1994 roku w art. 115 czytamy:

Kto przywłaszcza sobie autorstwo albo wprowadza w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat trzech.

 

Kategorie:

Tagi:

Liczba wyświetleń: 2553

Komentarze

« powrót